Staw kolanowy jest największym stawem w ustroju ludzkim. Anatomicznie jest to staw udowo - piszczelowy. Staw kolanowy jest stawem zawiasowym zmodyfikowanym ze względu na udział łękotek. Kość strzałkowa jest wyłączona ze stawu.
W stawie kolanowym odbywają się ruchy zginania i prostowania oraz ruchy rotacyjne goleni względem uda (tylko w zgiętym stawie kolanowym - ruchy rotacyjne w wyproście stawu kolanowego zawsze są patologią).

Netter interactive atlas of human anatomz v 3.0 MEDISO



Ruchomość w stawie kolanowym :

? ruch zgięcia i prostowania jest kombinacją toczenia i ślizgania ? do około 20 st. zgięcia kość udowa toczy się po kości piszczelowej ? dalej występują ruchy ślizgania (przed ruchami toczenia w tym zakresie bronią więzadła krzyżowe)

? ruchy obrotowe nie zachodzą w położeniach skrajnych kolana. Oś obrotu nie pokrywa się z osią długą kości udowej ? przebiega bardziej przyśrodkowo. Powoduje to większe przesunięcia kłykcia bocznego niż przyśrodkowego ? stąd luźniejsze zamocowanie łękotki bocznej. Ruchy obrotowe na zewnątrz hamowane są przez więzadła poboczne, ruchy obrotowe do wewnątrz hamowane są przez więzadła krzyżowe

Działanie mięśni:

- prostowniki - tylko mięsień czworogłowy uda, ale może wykonać trzykrotnie większą pracę niż mięśnie zginające.

- zginacze: główne: półbłoniasty, półścięgnisty i dwugłowy uda. (smukły, krawiecki, podkolanowy i brzuchaty łydki)

- mięśnie nawracające: główny: półbłoniasty (półścięgnisty, smukły, krawiecki, podkolanowy)

- mięśnie odwracające: główny: miesień dwugłowy uda (mięsień naprężacz powięzi szerokiej)

Więzadła krzyżowe:

- przednie: odchodzi od powierzchni wewnętrznej kłykcia bocznego kości udowej w pobliżu brzegu tylnego, kończy się w polu międzykłykciowym przednim kości piszczelowej.

- tylne: krótsze i mocniejsze od przedniego ? biegnie od powierzchni wewnętrznej kłykcia przyśrodkowego do pola międzykłykciowego tylnego kości piszczelowej

Więzadła zewnętrzne stawu kolanowego:

Więzadło poboczne piszczelowe ? przyczepia się do nadkłykcia przyśrodkowego kości udowej i do przyśrodkowego i tylnego brzegu kości piszczelowej;

Więzadło poboczne strzałkowe ? przyczepia się do nadkłykcia bocznego kości udowej i do głowy strzałki;

Łąkotki:

Łąkotki- menisci ( z greckiego-meniskos-od mene-?księżyc?) to półksiężycowate twory znajdujące się w centrum stawu pomiędzy kością udową a piszczelową, dzielą staw kolanowy na dwa piętra. Początkowo traktowane jako twory szczątkowe, obecnie uważane są za integralny składnik kolana zapewniający jego poprawne funkcjonowanie

Łąkotka boczna i przyśrodkowa różnią się nieznacznie co do wielkości i kształtu. Łąkotka boczna jest nieco krótsza, silniej zakrzywiona, bardziej pierścieniowata, podczas gdy łąkotka przyśrodkowa jest dłuższa, szersza, słabiej zakrzywiona i bardziej sierpowata

Łąkotki spoczywają na kłykciach kości piszczelowej- nie są jednak sztywno związane z kością piszczelową, lecz ulegają przemieszczeniom podczas każdego ruchu w stawie kolanowym. Przemieszczenia te w przypadku łąkotki bocznej dochodzą do 9-11 mm w płaszczyźnie przednio tylnej (AP). Łąkotka przyśrodkowa jest znacznie mniej mobilna ( jej translacja AP to jedynie 2-5 mm), co ma odbicie kliniczne w znacznie większej częstości uszkodzeń łękotki przyśrodkowej niż bocznej.

W celu wykrycia uszkodzenia łąkotki możemy zastosować różnego rodzaju testy kliniczne:

McMurray Test

Test dystrakcyjno ? kompresyjny Apleya

Uszkodzenie łąkotek różnicujemy z:

? Skręceniem

? Ograniczeniem ruchomości z powodów psychologicznych

? Uszkodzeniem więzadeł pobocznych i torebki

? Osteochondrosis dissecans

? Zmianami zwyrodnieniowymi

? Torbiel łąkotki

? Zespoły uciskowe ( n. saphenus, kanału przywodzicieli)

Uszkodzenie więzadeł pobocznych:

Najczęściej dochodzi podczas uprawiania sportu, częściej uszkodzeniu towarzyszy uszkodzenie więzadła pobocznego piszczelowego, jak przy ?Triadzie?. Mechanizm bezpośredni ? czynnik koślawiący lub szpotawiący staw. Mechanizm pośredni ? uraz skrętny.

Objawy kliniczne uszkodzenia więzadeł pobocznych:

1)Silny ból stawu w obrębie przyczepów więzadła lub w miejscu szczeliny stawowej.

2)Teksty koślawienia i szpotawienia często nie są możliwe do wykonania z powodu bardzo silnych dolegliwości bólowych ? znieczulenie.

3)Badanie radiologiczne nie wykazuje uszkodzeń więzadłowych ale należy je wykonać celem wykluczenia towarzyszących złamań.

Testy kliniczne służące do wykrycia uszkodzeń więzadeł pobocznych:

MCL - Valgus Stress Test

LCL - Varus Stress Test

Lecznie:

Zaleca się leczenie nieoperacyjne (konieczne wykluczenie uszkodzenia więzadeł krzyżowych). Jak najkrótsze unieruchomienie z dążeniem do pełnego wyprostu i wzmocnieniem aparatu wyprostnego. Uszkodzeniom III stopnia więzadła pobocznego piszczelowego może towarzyszyć uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego i łękotki przyśrodkowej (triada O`Donoghue) ? leczenie początrkowo zachowawcze a następnie operacyjna rekonstrukcja. Uszkodzenie izolowane III st w. p. piszczelowego ? unieruchomienie stawu na 3 tygodnie.

Uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego:

Uszkodzenie występuje często u sportowców uprawiających tzw. sporty kontaktowe (piłka nożna, koszykówka) ? wymagają częstych skoków i narażają stawy kolanowe na ruchy skrętne.

Występuje dyscyplinach niekontaktowych ? wystąpienie ruchu skrętnego, połączonego z nagłym hamowaniem, odwiedzeniem, rotacją zewnętrzną, przeprostem lub rotacją wewnętrzną bądź szpotawieniem.

Objawy kliniczne:

1)Rozpoznanie urazowego uszkodzenie ACL nie jest łatwe ze względu na ból i pourazowe napięcie mięśni.

2)W wywiadzie chory często podaje trzask w kolanie z narastającym obrzękiem stawu (w punkcji krew).

3)Staw może być zablokowany w zgięciu z brakiem możliwości wyprostu (silne dolegliwości bólowe).

4)Chód utykający z oszczędzaniem chorej kończyny.

5)Chory ma uczucie niestabilności kolana.

Leczenie:

U osób młodych, aktywnych fizycznie wskazana jest artroskopia w krótkim czasie od urazu ? ocena stopnia uszkodzenia i zaplanowanie dalszego leczenia (planowa rekonstrukcja więzadła). Zeszycie więzadła nie daje dobrych wyników ? wskazane jest jego wzmocnienie przeszczepem ścięgna mięśnia półścięgnistego. U osób w średnim wieku postępowanie zależy od stopnia niestabilności i aktywności fizycznej. Zaleca się unieruchomienie w ortezie na 3 tygodnie a następnie artoskopię celem oceny rozległości uszkodzeń (odroczenie leczenia rekonstrukcyjnego nie pogarsza rokowania). Rehabilitacja po rekonstrukcji wynosi ok.. 6miesięcy. Przy czym czas ten może się skrócić lub wydłużyć w zależności od kondycji fizycznej pacjenta.

Uszkodzenie więzadła krzyżowego tylnego:

Jest większe i silniejsze od krzyżowego przedniego i rzadziej ulega zerwaniu. Mechanizm do zwykle przesunięcie goleni względem uda przy zgiętym stawie kolanowym ? wypadki motocyklowe.

Objawy kliniczne: ból i ograniczenie ruchomości w stawie. W badaniu wylew krwawy w dole podkolanowym i objaw szufladowy tylny.

Badania dodatkowe jak przy uszkodzeniu więzadła krzyżowego przedniego.

Terapia PCL:

Leczenie jest zwykle zachowawcze ? wzmocnienie mięśnia czworogowego.

Leczenie operacyjne wskazane jest przy uszkodzeniach III stopnia oraz złamania awulsyjne przyczepów więzadła.

Częstym następstwem są zmiany zwyrodnieniowe ? zwłaszcza stawu rzepkowo-udowego i przedziału przyśrodkowego.

Wskazówki do obchodzenia się ze stawem kolanowym po rekonstrukcji ACL:

- unos nogę operowana przy pomocy drugiej nogi podłożonej pod pieta

- nie przesuwaj niczego noga operowana

- zginając nogę w stawie kolanowym, leżąc na brzuchu skręć stopę na zewnątrz

- przesuwając stopę po ścianie, prostuj nogę zawsze przy pomocy nogi nie operowanej

- nie odstawiaj kul gdy lekarz, terapeuta nie wspominali o tym

- nie zakładaj nogi operowanej na zdrowa

- nie siadaj ze zwisającym podudziem nogi operowanej

- nie siadaj z podpartym o krawędź siedzenia podudziem

Wzrost zainteresowania sportem kontaktowym wśród młodzieży i dorosłych niesie ze sobą zwiększoną liczbę pacjentów z uszkodzonym więzadłem ACL. Dzisiejsza medycyna a także technika diagnostyczna( Artroskopia) pozwala na bardzo szybką diagnozę i leczenie takich pacjentów.

Kolejny etap to Rehabilitacja - szeroko pojęta i długoterminowa. Czas powrotu pacjenta do sportu po rekonstrukcji ACL to ok. 6miesięcy, czasami gdy rehabilitacja przebiega bezproblemowo czas taki może skrócić się nawet do 4miesięcy.